5 - محيط اعظم ( در 4 جلد ) 6 - قرابادين اعظم ( كتاب حاضر ) شهرت علمى و تجربى حكيم محمد اعظم خان سبب مراجعه انبوهى از بيماران به مطب او مىشد اما اين اشتغال مانع اهتمام او به تاليف كتب پزشكى نمىشد ، گفته شده است كه حكيم محمد اعظم خان تنها در تاليف كتاب اكسير اعظم حدود 30 سال و در تاليف كتاب محيط اعظم 18 سال وقت صرف كرده است و معروف است كه شبها تا هنگام طلوع فجر مشغول كار بود و پس از اذان صبح و اداى فريضه ، تازه كمى استراحت مىكرد . « 1 » حكيم محمد اعظم خان را اولين و آخرين كسى دانسته‌اند كه در زمان خود و در سرزمين هند ، طب يونانى و عربى و فارسى را يك جا جمع كرده و تاليفات بزرگ و عمده‌اى را در اين زمينه بيادگار نهاده است . « 2 » تاريخ وفات او را 13 آوريل سال 1901 ميلادى ثبت كرده‌اند . « 3 » كتاب قرابادين اعظم در نوع خود از كتب جامع و در عين حال نسبتا مختصر است و مولف آن در اين دو بيتى بر اين نكته تاكيد مىكند گر چه اسفار كثيره هست در علم العلاج * ليك در نقص و ضرر كمتر از آنها ، اسلم است ماهر اين فن بداند كاين قرابادين من * در ضخامت اصغر است و در منافع اعظم است از امتيازات كار مولف تهيه فهرستى بر اساس بيماريها در 38 صفحه در پايان كتاب است كه كاربر به آسانى مىتواند براى هر بيمارى اشكال مختلف داروئى ذكر شده در مجموعه كتاب را پيدا كند . « 4 »

--> ( 1 ) - همان منبع ( 2 ) - همان منبع - ضمنا مرحوم پروفسور حكيم نير واسطى در آن كتاب تاريخ نشر و موسسات ناشر آثار حكيم اعظم را درج كرده است . ( 3 ) - مجله همدرد صحت - سپتامبر 1962 ميلادى ( 4 ) - قرابادين اعظم - مطبعه نظامى - كانپور - 1301 ه . ق - صفحه 3